The city sidewalk today is were most cinema fans acquire their flicks. With the illegal release of a controversial Iranian film, which was banned from screening by officials at the Ministry of Culture, the sidewalk has also become a space where the general public can have access to films they would otherwise be deprived of seeing.
Ali Santouri -- or simply Santouri as it became known later -- is the latest film of the veteran director {Dariush Mehrjui}, who out of 29 films to his credit 10 have been of utmost importance in Iranian cinema. The director's station is such that the issues surrounding Santouri have become important. Officials of the FAJR Film Festival this year refused to show it in one screenings and it failed to win any prizes. For a while, there was talk of its unofficial and respectful ban. An emergency session of the General Office of Supervision and Evaluation of the Film Department of the Ministry of Culture and Islamic Guidance, made the film's screening contingent upon the deletion of some scenes and the removal of the voice of {Mohsen Chavoshi}, a pop singer whose songs have become bootlegged sidewalk items. The resemblance of Chavoshi's voice to an LA Iranian singer, {Siavash Qomeishi}, has been cited as the reason for the banning of his albums by the Ministry of Culture. This explanation rings true since there is nothing in Chavoshi's songs that may be considered subversive. In fact, his songs are very much like many pop songs that we hear every day. Even after Chavoshi's voice was replaced by that of {Bahram Radan}, the film's lead actor, the screening problems didn't get resolved. {Saffar Harandi}, the Minister of Culture, famously said in an interview that Santouri will never be permitted to show in the Islamic Republic. Filmmaker {Javad Shamaqdari}, adviser to president Ahmadinejad, said that the film could only be screened “over my dead body.” [1] These inflammatory remarks brought further publicity for a film that had two celebrities in lead roles.
The banning of films with socio-political themes is nothing new in Iran. After the 1979 Revolution, such films as The Nights of Zayandehrud and Time for Love by {Mohsen Makhmalbaf} and Purple in Color by {Ebrahim Hatamikia} were also been dealt the same cards. Some filmmakers don't even expect their films to be shown -- like films of {Abolfazl Jalili} or {Jafar Panahi}. What makes Santouri's case special, however, is that Dariush Mehrjui has always found an intelligent way around the censors, which makes him unique among filmmakers of his own generation like {Bahram Beyzaei} and {Naser Taqvai}. Nevertheless, he has also had his brushes with the cultural audits. Prior to the Revolution, Gaav (“The Cow,” 1969), the only film that {Ayatollah Khomeini} ever praised, had screening problem, although it won the Sepass Prize that year. The Ministry of Culture and Art seized the film under the pretext that it showed poverty and misery, casting a dark light on the progresses made by the country. The Cow was granted permission only after this statement was added in the beginning: “The events of this film refer to the period before the Reforms of Shah and the People.” Mehrjui's screening problems continued with Dayereh-ye Mina (“The Cycle,” 1975), whose subject was the illegal trade in blood donations against the backdrop poverty and life in shanty-towns on the periphery of the city. The government, doctors and officials objected to Mehrjui's naked portrayal of the medical system. The film's screening three years after its production was instrumental in the establishment of the Blood Transfusion Organization of Iran. The 1980 The School We Went To was Mehrjui's first film after the Revolution. It was refused permission to screen because of its symbolic portrayal of school, the principal, and the educational environment. The Fajr Film Festival of 1991 stopped Baanoo (“The Lady”) on the night of its screening, and it was six years later that people were allowed to glimpse at what went on behind the screen.
In most of his released film, Mehrjui has been successful in painting a realistic picture of the social, political and cultural landscape of his time, from Agha-ye Hallou (“Mr. Naive,” 1972), which was a critical look at village life and the dream of an imposed modernity, to Ejareh Nesheenha (“The Tenants,” 1986), as a sarcastic commentary on urban life and its problems. The Tenants told the story of residents of an apartment building in a way that reflected the situation of the country as a whole.[2] Hamoun (1990) was an authentic portray of the post-revolutionary intellectual class, disillusion and disenchanted, futilely seeking a way out through philosophy and mysticism. It was popular enough to be called “the “film cult of Iranian cinema.” The character of Hamid Hamoun was so believable two decades after its release, director {Mani Haqiqi} has made a documentary based on it called Hamoun Buffs.
But where does Santouri stand in the director's brilliant career? Is it a no-nonsense criticism of the state society in -- drug addiction, the plight of a younger generation, issues surrounding social and religious freedoms? O its popularity is due to the controversy surrounding it screening and release?
Most screenplays of Mehrjui films are based on literary works of renowned writers.[3] In fact, the director's strength lies in offering a new reading of literary works and his success is in creating characters drawn with a fine brush.
When he does write the script himself, however, what happens is what has happened to Santouri. The film tells the story of Ali, a young pop singer who despite popularity is unable to get permission to release his albums. Ali, who comes from an elite religious family, meets a young pianist (Hanieh) and marries her. At some point he become addicted to heroin and his wife leaves him as he descends further into the abyss of addiction, until his father comes to rescue and takes him to a rehabilitation center, where he is able to recover through music.
Ali plays the santour (hammer dulcimer) at parties and in small-time concerts. His drug dealer is also his tonbak player. On the walls of his room we can see posters of Beatles, {John Lennon}, and {Santana}. He wears aba, the traditional cloak, at home and comes across as an intellectual.[4] His wife also wears a traditional, one-thousand-and-one-night dress at home and seamlessly plays classical music on piano. His rival in this film is a young, tie-wearing violin player. His mother is consumed in religious functions. His father is a wealthy industrialist who has come to money through political influence. Both have disavowed him because of his profession. All this is suppose to give us the impression that Ali is a social rebel with intellectual propensities who is rejected by the powers that be -- and not necessarily by the society. It is no clear, then, why the music that he produces is this low-grade pop music. Why is it that his cheesy tunes have captured the imagination of Hanieh? Finally, why is it that he is never recognized by anyone on the street when he turns into a tramp? Perhaps Mehrjui is trying to come up with a new character type, that he is pointing an accusatory finger at Power who forces a young musician to take that “vaccine that makes your pains go away”.[5] But the lead character is so distant from our society that he becomes a hard-to-believe character. The film brims with grievances that we see expressed everyday in taxi cabs. Didn't Mehrjui tell us the simplest of tales in a way that would make us think? Why then do we have such superficial take on societal ills?
What's more, these cursory look at social problems is in no way cinematic. The only sequence that appeals to our visual taste is the one where Ali is looking for a pencil in his parent's mansion to write down the address of a drug dealer but cannot find any. At least in this scene, the director is not giving us direct evangelical statements.
In Mehrjui's films, the role of food is always prominent. In Sara (1993) the camera moves in out of the kitchen. In Leila (1996), the woman shows her love to the man through cooking a Chinese dish and in Mehman-e Maman ("Guest of Mom") food and the activities surrounding the feast are central to the story. In Santouri too, the most touching scene is the one where a vagabond Ali cooks hot-dogs for shanty-town dwellers. This is the image of an indigent Christ who is dealing out bread and wine on his last supper.
It is also possible that my expectations of Mehrjui were simply too high. Whether I accepted his point of view or not, whether I liked his story or not, he was always able to win me over and come across clearly and matter-of-factly. Here too, I expected him to give me comic relief, the way he did in The Tenants, as the apartment building falls apart, or in Hamoun, where the intellectual is gripped in philosophical angst, or in Guests of Mom, with drug addiction and poverty in the background. In this way Mehrjui made a lasting impression of his audiences. But Santouri is void of such effect, perhaps because its director is so removed from society that he cannot connect with it. Or it could be that Mehrjui is only trying to record these useless collective nags somewhere without wanting to treat them artistically.
The main character of the movie resembles, more than anyone else, the director himself -- he also says nothing important in his music and he is banned from releasing his work.
Footnotes
[1] Shamaqdari made the presidential campaign film for the then candidate Ahmadinejad.
[2] The criticism was so bitting that a yet-to-be-reformed Mohsen Makhbalbaf wrote in an open to {Seyyed Mohammad Beheshti}, then head of the Department of Film of the Ministry of Culture, that he will happily embrace Mehrjui wearing a vest full of grenades ready to detonate.
[3] The Cow was based on {Gholamhossein Sa'edi}'s Azadaran-e Bayal ("Mourners of Bayal"). The Cycle made use of another work of Sa'edi, Ashghalduni (“The Dump”), and the writer also collaborated on the film script. Mr. Naïve was based on a story of the same name by {Ali Nasirian}. The Postman (1971) was based on a story by {Georg Büchner}. When We Went to School was based on a story by {Fereydoun Dustdar}. The Lady was an adaptation of Viridiana by {Luis Buñuel}. Sara was based on A Doll's House of {Heinrik Ibsen}. Pari was an adaptation of Franny and Zooey by {J.D. Salinger}. Leila was based on a story by {Mahnaza Ansarian}. The Pear Tree was based on a story by {Goli Taraqqi}. And Guests of Mom was based on a story by {Houshang Moradi Kermani}. To this list one can add the short film Qanat which was written in collaboration with {Houshang Golshiri}. Hamoun was based on the life of Søren Kierkegaard, the novel Herzog by {Saul Bellow} and The Blind Owl by{Sadeq Hedayat}
[4] Many of the intellectual type in Mehrjui films wear the cloak, just as he does.
[5] A line from Guests of Mom, 2004.
Top
علی سنتوری در اکران پیادهرو
ژینوس تقیزاده
اردیبهشتماه ۱۳۸۶
آنچه را که به نام سینما در تهران جاریست باید در پیادهروها جست و نه بر سردرها، این است که به جای پرداختن به چار انگشتی و اقلیما و مادرزن سلام سراغ گرفتن از فیلمی که اخبار تغییرات و توقیف و جنجالهای بیشمارش در یک سال گذشته آن را امروز در صدر جدول پرفروشهای پیادهرو قرار داده است، اهمیت بیشتری دارد. به ویژه آنکه رقم دههزار تومانی سیدی آن در روزهای اول و باقی ماندن در پنج تا سههزار تومان در روزهای آتی عطش بینندگان برای دیدن آن را نشان میدهد.
علی سنتوری-- که با حذف نام علی از اول آن سنتوری نام گرفت-- آخرین ساخته {داریوش مهرجویی} است. فیلمسازی که حضور دست کم ۱۰ فیلم از آثار مهم و تأثیرگذار سینمای ایران در میان ۳۹ اثر او، جایگاهی چنان به وی میبخشد که حاشیههای فیلم توقیفشده او شایان توجه باشد. پس از حذف و عدم پخش در یک نوبت در جشنواره فیلم فجر سال گذشته و البته ناکامی از جوایز جشنواره، زمزمههای توقیف غیررسمی و محترمانه فیلم به گوش رسید و برگزاری جلسه فوقالعاده در اداره کل نظارت و ارزشیابی معاونت سینمایی وزارت ارشاد راهیابی آن را به پرده نقرهای منوط به حذف صحنههایی از فیلم و حذف صدای {محسن چاوشی} از آن کرد، خوانندهای که به خاطر شباهت صدا و نحوه خواندنش به {سیاوش قمیشی} چند سالیست که او نیز صدرنشین سیدیهای قاچاق پیاده روست و آلبومهایش تنها به دلیل همین شباهت مجوز نگرفتهاند و الا در نوع موسیقی و اشعار هیچ تفاوتی با آثار پاپ رسمی و تلویزیونی داخلی یا لسآنجلسی ندارد. حتی پس از حذف صدای چاووشی و جایگزینی آن با صدای {بهرام رادان}، هنرپیشه اول فیلم، گره از مشکل فیلم گشوده نشد، تا جایی که {صفار هرندی} در مصاحبهای اعلام کرد که امکان نمایش این فیلم در جمهوری اسلامی وجود ندارد و {جواد شمقدری}، معاون احمدینژاد در امور هنری، نیز پس از دیدن آن در جمع هیئت بازبین گفته بود: «برای اکران این فیلم باید از روی جنازه من رد شوند.»[۱] پس از این اظهارات و به همراه داغتر شدن آتش میل به دیدار فیلم در میان تمام اقشار، شایعاتی نیز در حواشی آن شکل گرفت که بیشباهت به دیدن روباه در ریش {مدرس} در اسکناسهای ده تومانی نبود؛ از این دست که علی سنتوری تمثیلی از رهبر جمهوری اسلامیست به خاطر نام کوچک مشترک و میل به نواختن سازی سنتی و ناراحتی دست راست در هر دو و چیزهای دیگری در این مایه...
توقیف و جلوگیری از اکران فیلمهایی با مضامین و رویکردهای سیاسی و اجتماعی، پدیده نوظهوری در ایران سی سال گذشته نیست. پیش از این فیلمهای شبهای زایندهرود و نوبت عاشقی{محسن مخملباف} و به رنگ ارغوان{ابراهیم حاتمیکیا}. فیلمهای برخی فیلمسازان حتی پیشاپیش تصوری از اکران ندارند، مانند تمامی فیلمهای {ابوالفضل جلیلی} یا آفساید {جعفر پناهی}. اما این هیاهو بیش از همه از آنجا برمیخیزد که داریوش مهرجویی همواره هوش و درایت خود را در چگونگی بیان مضامینش و عبور از سد تمام ممیزیها نشان داده است و به نسبت فیلمسازان همنسل و همطراز خود مانند {بهرام بیضایی} و {ناصر تقوایی} کمتر با چنین مشکلاتی مواجه بوده است. با اینهمه او نیز تجربیاتی از این دست را از سر گذرانده است: در سال ۱۳۴۸ فیلمگاو(تنها فیلمی که بنیانگزار جمهوری اسلامی آن را ستود)، با وجود کسب «جایزه سپاس»، برای نمایش عمومی دچار مشكل شد و وزارت فرهنگ و هنر وقت آن را به خاطر نمایش فقر و سیاهی و نگاه منفی به ترقیات كشور توقیف کرد و تنها با افزودن نوشتاری به اول عنوانبندی كه «ماجراهای فیلم در سالهای دور و قبل از دوران اصلاحات شاه و مردم میگذرد» اجازه اکران گرفت. دایره مینا به خاطر تصویر بیپرده مهرجویی از دلالی خون و فقر و نكبت حاشیهنشینها با اعتراض و شكایت دولت و پزشكان و مسؤولان درمانی مواجه شد و اکران سه سال بعدش یکی از عوامل تأثیرگذار در تأسیس *سازمان انتقال خون ایران* بود. مدرسهای كه میرفتیم در ۱۳۵۹ نخستین فیلم او پس از انقلاب بود که به خاطر تعابیر نمادین از مدرسه و ناظم و محیط و بچههایش امكان نمایش پیدا نكرد. جشنواره فجر سال ۱۳۷۰ در شب نمایشْ فیلم بانو را توقیف کرد و این فیلم سالها بعد در سال ۷۶ رنگ پرده را دید.
مهرجویی در بیشتر آثار به نمایش درآمده، محبوب و ستودهشدهاش نیز توانسته چهره دقیقی از اوضاع فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به دست بدهد. از آقای هالو و نگاه منتقدانه به فرهنگ روستایی در سودای تجددی تحمیلی تا اجارهنشینها کهطنزی گزنده بود در قالب داستان خانه چند طبقهای از پایبست ویران.[۲] هامون در سال ۱۳۶۸ به عنوان آینه تمامقد نسل روشنفکر و متفکر وازده و افسردهای، که خود رادر فلسفه و عرفان میجوید و نمییابد، فیلمکالت سینمای ایران لقب گرفت. شخصیت *حمید هامون* آنچنان ملموس و باورپذیر شد که پس از نزدیک دو دهه {مانی حقیقی} در مستندی به نام هامونبازها به بازخوانی دوباره مابهازاهای واقعی او پرداخت.
اما سنتوری کجای این کارنامه درخشان جای میگیرد؟ آیا نقد صریح و روشن او از اوضاع جوانان، اعتیاد، آزادیهای اجتماعی و مذهب آن را به محاق توقیف برده است و یا حاشیههای پرسروصدا نامش را بر سرزبانها انداخته و الا در ردیف آثار ضعیف مهرجویی مانند بمانی و میکس جایمیگیرد؟
ادبیات در آثار مهرجویی سهمی عمده دارد و او بیش از همه کارگردانان سینمای ایران به اقتباس از آثار ادبی روی آورده است. در حقیقت او با همان هوشمندی مثالزدنی توانسته اندیشه و موشکافی دقیق اجتماع و روانشناسانه و شخصیتپردازیهای درست و قوامیافته را از آثار نویسندگان به عاریت بگیرد و به بهترین شکلی آن را به زبان نمایش و تصویر ارائه دهد. چنین است که اغلب آثار برتر او فیلمنامههاییست اقتباسی و یا مشترک با نویسندهای دیگر.[۳] به همین نسبت آنگاه که مهرجویی خود به سراغ شناخت جامعه و پرداخت شخصیتها میرود، چنین میشود که در سنتوری شده است. فیلم حکایت *علی*، خواننده پاپ جوانیست که با وجود شهرت و محبوبیت آلبومهایش مجوز نمیگیرد. او که برخاسته از خانوادهای خشکه مقدس است و مطرود خانواده، در یکی از کنسرتهایش با دختر پیانیستی به نام *هانیه* آشنا میشود و ازدواج میکند. پس از مدتی در دام اعتیاد میافتد. هانیه او را پس از آشنایی با جوان ویولونیستی که با او کنسرت میدهد ترک میکند. علی در فقر و پریشانی در حالی که به کارتنخوابی افتاده توسط پدرش به یک اردوگاه ترک اعتیاد برده میشود و باز با موسیقی درمان میشود.
علی در مهمانی و کنسرت جوانها را سر شوق میآورد، سنتور مینوازد و آواز میخواند و شخصی که ساقی او نیز هست با تنبک همراهیاش میکند. به دیوار خانهاش تصاویر *بیتلز* و {جان لنون} و {سانتانا} کوبیده است، عبا میپوشد و سر و ظاهری روشنفکرمآب دارد.[۴] همسرش لباس سنتی هزار و یکشبی در خانه به تن دارد و {بتهوون} و {موتزارت} و {باخ} را فوت آب است. رقیب عشقیاش جوانی کراواتیست بدون سر سوزنی جذابیت که ویولن کلاسیک مینوازد. مادرش خانم جلسهایست و پدرش حزبالهی متمول و متجدد کتشلواری رانتخواریست که هم او را به خاطر فعل حرام موسیقی عاق کرده، هم برادر بدهیبت غولتشن علی برایش جان مفت میکند. همه اینها قرار است از علی شخصیت جوانی عاصی و روشنفکر بسازد که حکومت – و نه جامعه – درکش نمیکند و محدودش میکند. پس این موسیقی سبک دست چند چه میگوید که به هیچ روی حتی به همان موسیقی جوانپسند متعارف هم شباهت ندارد. چطوریست که دختری که پیانوی کلاسیک مینوازد را مسحور میکند و با هم اشعار عاشقانه سطحی کوچهبازاری میسرایند. و چطوریست که او که محبوب قلبهای شمال تا جنوب شهر است را در زاغههای پایان فیلم کسی نمیشناسد. عیبی ندارد، مهرجویی شاید که خواسته باشد ملغمهای بیافریند و بگوید که این ساختار حکومت جایی برای این ملغمه در نظر نگرفته است و تنها چاره در همان «واکسنیست که باعث شود آدم غمش را فراموش کند و شاد شود.»[۵] اما این ملغمه آنچنان ذهنیست و نشان ناآشنایی او با نسل جوان مخاطب موسیقی پاپ که هیچ ما بهازای واقعیاش را نمیشود سراغ کرد. فیلم سراسر پر از غرهاییست به حکومت در حد همه آنچه در تاکسی هرروزه از زبان مردم میشنویم. یا سکانس ازدواج علی و هانیه در چادر سفری وسط آپارتمانشان بدون شاهد که عاقد که تیپ کلیشه آخوند عاقد در فیلمهای فارسی پیش از انقلاب است و با مسخرهبازی عقدشان میکند. آیا مهرجویی که همیشه سادهترین قصهها را به زیباترین و سینماییترین شکل بیان کرده است نیازی به این عقدهگشایی آبکی دارد؟ در هیچجای فیلم جز همین غرغرها که میخواهد اعتیاد علی را گردن حکومت بیندازد هیچ مابهازای نمایشی از ممنوعیت و توقیف و تحریم از جانب حکومت نیست. تنها صحنهای که منجر به شکستن دست و ساز علی میشود و قرار است در کل داستان باری نمادین بیابد را هم یک سری لمپن در جشن عروسی و در یک دعوای خانوادگی موجب میشوند. فیلم آنچنان سطحیست و فارغ از هرگونه درک اولیه از اجتماع و اوضاع سیاسیست که حتی نمیداند برای چه کسی، به چه کسی، و برای چه غر میزند؛ غرهایی که همه کلامیست و در هیچ نگاه و بیان نمایش و سینمایی مستحیل نشده است.
تنها صحنههای فیلم که توانسته حرفش را در قالب رفتار نمایش بگوید صحنه علی در خانه پدر و مادرش است که برای یادداشت یک شماره تلفن دنبال مداد میگردد و در کل خانه به آن عظمت پیدا نمیشود. اینجا بدون شعار و غر درباره بیسوادی این آدمها یک تصویر عینی داده است؛ چیزی که در هیچجای فیلم سراغ نمیکنیم.
درباره رابطه مهرجویی در آثارش با مسئله غذا و کاربردهای مختلفی که از آن میگیرد بسیار گفته شده است؛ از دیزالوهای متعدد آشپزی کردن *سارا* به عنوان فعلی تکراری و فرساینده تا عشق *لیلا* به همسرش با پختن غذای چینی و صحنه شلهزردپزان اول و آخر فیلم یا چلوکباب خوندار و کاسه سوپ پر از ماهی زنده در پری تا مهمان مامان که همهچیز حول سفره میگردد. این بار تنها نشانی که از نگاه مهرجویی در این فیلم هم میبینیم همان تنها صحنه تأثیرگذار فیلم است. آنجا که علی عبا بر دوش وسط ویرانهها روی گاز پیکنیکی سوسیس سرخ میکند و یکی یکی معتادها گردش جمع میشوند و برایشان لقمه میگیرد؛ تصویر مسیحی مفلوک، قدیسی در حال احتضار در تقسیم نان و شراب شام آخر.
شاید هم تقصیر مهرجویی است که بدعادتمان کرد. فارغ از آنکه دیدگاهش را قبول داشته یا نداشته باشیم، یا قصهاش را دوست بداریم یا نه به خوبی این توانایی را دارد که داستان و عقایدش را شستهرفته و دقیق و با مهارت بگوید و ما را با خود همراه کند. عادت داده که وضعیت هرچه تلختر و گزندهتر باشد خواه خانه در حال تخریب اجارهنشینها و خواه بحران معنا و یأس فلسفی در هامون یا فقر و اعتیاد در مهمان مامان، او به چاشنی طنز، در لحظه قابل هضم اما در دراز مدت، در ذهنمان ماندگار کند. مانند صحنه گریه کردن *صفا* در تاکسی و همراهی دیگران در گریه کردن با او که گرچه در میانه فیلم جدی پری سینما را از خنده میترکاند، اما تنها صحنه ماندگار ذهن در آن فیلم میشود. مهرجویی یه قیمت غر زدن دمدستی همه هنرمندی و ذکاوتش را در خانه جا میگذارد و در سنتوری از آن بهرهای نمیبرد. شاید از آن رو که آنقدر از این شهر و آدمهایش به دور است که نمیشنود و نمیداند مردم کوچه و بازار حتی تیزبینتر از او بلدند نق بزنند. شاید هم کل داستان سر ثبت کردن زمانهایست بیمفرً و پر از غرزدن. شاید مهرجویی میخواهد تمام این غرغرهای پراکنده مانده در فضا را جایی ثبت کند.
وضعیت شخصیت فیلم بیش از همه به خود کارگردان شباهت دارد. او نیز در اثرش حرف مهمی نمیزند و توقیف و ممنوع میشود و مجوز نمیگیرد.
پانویس
[۱] شمقدری همچنین سازنده فیلم تبلیغاتی محمود احمدینژاد در انتخابات ریاست جمهوری قبلی بود.
[۲] که در همان زمان محسن مخملباف – پیش از استحاله – در نامهای سرگشاده به {سید محمد بهشتی} گفته بود حاضر است به خود نارنجک ببندد و مهرجویی را در آغوش بکشد.
[+] گاو بر اساس عزاداران بیل و دایره مینا بر اساس آشغالدونی{غلامحسین ساعدی} و با همکاری او، آقای هالو بر اساس داستانی به همین نام از {علی نصیریان}،پستچی بر اساس ویزک (وویستک)از {گئورگ بوخنر}، مدرسهای که میرفتیم بر اساس داستان حیاط پشتی مدرسه عدل آفاق از{فریدون دوستدار}،بانو بر اساس ویریدیانای {لویس بونوئل}، سارا بر اساس خانهٔ عروسک{هنریک ایبسن}، پری بر اساس فرانی و زویی{جی.دی. سالینجر}، لیلا با همکاری و بر اساس داستان کوتاهی از {مهناز انصاریان}—که بعدها به صورت رمانی به چاپ رسید--، درخت گلابی بر اساس داستانی از {گلی ترقی} و مهمان مامان بر اساس داستانی از {هوشنگ مرادی کرمانی}. به این فهرست فیلم کوتاه قنات را نیز میتوان افزود که با همکاری {هوشنگ گلشیری} و بر اساس داستان معصوم ساخته شده است.هامون نیزبنا به عنوانبندی، نگاهی به زندگینامه {كییركهگور}، رمان هرتسوك{سال بلو} و بوف كورِ{صادق هدايت} دارد.
[۴] حمید هامون و بسیاری از دیگر شخصیتهای روشنفکر فیلمهای مهرجویی به سیاق خودش عبا میپوشند.
[۵] به نقل از مهمان مامان.
بالای صفحه