Approaching the threshold of an inevitable reality is to confront fear and anxiety, the unusual and the unreal. This is an atmosphere that the director of Uncanny But Real is able to create on stage at Tehran's City Theater.
The director uses the element of darkness, which is the ultimate symbol of fear and anxiety vis-à-vis the unknown, to create excitement. From early on, the play makes it clear to the audience that there is nothing particular read into the play, as if the aim of the director is to bring the audience to a state of excitement in the face of unknown, pure and simple.
Uncanny But Real starts with the resurrection of two half-human bodies in near darkness of the stage. The two bodies perhaps never belonged to each other to begin with. There is an upper body -- chest and two hands -- and a lower body -- two legs. The two are completely separate and they are the irreal characters. There are no dialogues in the play but simply the interaction of these two entities. Two actors, one of which is covering his upper body in black and the other his lower body, perform the parts. This visual ploy would've been more effective had the play been performed in complete darkness; the stage, alas, is somewhat lit, which chisels away at the effect.
These two incomplete creatures are at first unfamiliar with each other. They instinctively react and attach one another. Gradually, their physical engagement makes them realize that they may have things in common, and this is the point when their movements towards each other start to soften, though they are still cautious. Eventually, things change, they realize that they can be together, become one. The quest for union begins and during this difficult struggle the audience becomes aware of a frightful reality -- one that only the audience and not the characters may be witness to. The outcome of the union is a monstrous amalgam that appears outside of this world. This is the moment of fright and anxiety for the audience who sees before her/his very own eyes the formation of a Frankenstein whom s/he thought human. The realization is fear itself -- fear of having been created in the same fashion. This is a major achievement of {Yaser Khaseb} as director of the play to be able to bring his audience to a critical evaluation of her/his origin.
In the second part or episode of the play, on the other hand, the two actors, who played the incomplete characters, take off their cloths and make-up on stage and become whole. As the stage lights up, Khaseb looses the frightful atmosphere he had so dexterously created. There seems to be no aesthetic logic to this change of tables on his part. The new characters still exhibit mild signs of wanting to go back to their half-bodied stage, but these gestures on their parts lack the clarity and translucency of the first part, and more than anything else they indicate the inability of the director to keep the unity and consistency of the play he had so beautifully created.
The end of the play is perhaps an attempt to fuse the two incongruent parts. A black wall falls on the two dancer/actors and hides them from view. The two, who had reached an agreement before vanishing and were dancing together hand in hand just before the wall came down, communicated with each other only with one hand.
Khaseb's audacity as a director, his ability to create the frightful atmosphere and to arrest his audience, is exemplary, though it would've infinitely been better to end the play in the irreal space of the first part than to give some form of reality to the characters.
Image Credit
Reza Moosavi for Iran Theater: http://www.theater.ir/news.show/+17230
ترس! دلهره! نزدیک شدن به مرز واقعیتی که انسان هیچ گریزی از آن ندارد، یعنی ترس از مواجه شدن با رخدادهای غیرمعمول و غیرواقعی، این فضایی است که کارگردان نمایش عجیب ولی واقعی موفق به خلق آن میشود.
کارگردان با بهرهگیری از عنصر تاریکی، که ابرنماد ترس و دلهره بشر از ناشناختههاست، توجه و تمرکزش را بر هیجانبرانگیزی گذاشته و از همان ابتدا به تماشاگر میفهماند که از او انتظار ندارد معنای خاصی را از دل کار بیرون بکشد، ضمن آنکه میخواهد تماشاگر بیش از آنچه دیده میشود دست به تفسیر و توجیه نزند، گویی خواست کارگردان رساندن تماشاگر اثر به اوج هیجان، آن هم از جنس دلهره و رویارویی با غرابت موضوع است.
نمایش اینگونه آغاز میشود: جان گرفتن دوپاره بدن دو نیم تنه انسان، که شاید از ابتدا هم متعلق به یکدیگر نبودهاند، در تاریکی کم سو. یک بالا تنه، سر و سینه و دو دست، یک پائین تنه و دوپا -- دو تکه کاملاً از هم جدا. این دو شخصیتهای فراواقعی نمایشاند. نمایش از کلام استفادهای نکرده و پایه خود را تنها بر بیان بدن و تقابل این دو شخصیت ذهنی گذاشته. دوبازیگر، یکی بالاتنهاش را با پوشیدن لباس سیاه از دید تماشاگر مخفی نگاه داشته و دیگری به همین ترتیب پائین تنهاش را. این ابتکار که اگر در تاریکی مطلق انجام میگرفت تأثیرگذارتر و هیجانانگیزتر و البته از نظر تکنیکی غنیتر میبود.
این دو موجود نیمه تمام، که در ابتدا برای هم ناآشنابند، پس از گذشت لحظاتی بنا به غریزه از دیگری میترسند و به جهت دفاع به همدیگر میپرند. رفته رفته این جدال لمسی، آنها را متوجه نقاط اشتراکی میسازد و این نکته آغاز تلطیف حرکات آنهاست. دو نیمه با هم دوست میشوند، اما هنوزهم بعضی صفات و خصوصیاتشان برای یکدیگر غریب است. سرانجام راز کشف میشود و آن دو پی میبرند که میتوانند کنار هم باشند و با هم یکی شوند. تلاش برای یکی شدن آغاز میشود و حین این سعی و کوشش سخت و دشوار تماشاگر متوجه واقعیتی هراسانگیز میشود -- یکی شدن این دو هراسی نهفته و عظیم با خود به همراه دارد هراسی که شاید تنها تماشاگران و نه دو شخصیت نمایش آنرا حس میکنند. هیکلی ناهمگون و دهشتناک که بهرغم یکی شدن دو نیم تنه هنوز ناجور و غیرواقعی است. این هیکل توانایی بالقوهای برای تبدیل شدن به هیولا را دارد و این درست همان لحظه ترس یا هراس مخاطب از این اتفاق عجیب است که برای لحظاتی آرزو میکند آنچه در پیش رویش اتفاق افتاد ای کاش رخ نمی داد! چرا که خلق انسانی مصنوعی به روشی غیرمعمول حتی بر صحنه نمایش نوعی از خودآگاهی و شناخت از خویشتن به مخاطب میدهد که این دانایی خود هراسانگیز است -- ترس از اینکه شاید من نیز به عنوان یک انسان اینگونه خلق شده باشم. این اوج کار {یاسر خاسب} در مقام کارگردان این اثر است که توانسته این حس را در مخاطب خود ایجاد کند و او را به مرز وحشت ناشی از کشف دوباره خود ببرد.
در بخش یا اپیزود دوم، بازیگران که نقش دو نیمه تنه را بازی میکنند لباسها و گریم خود را بر روی صحنه عوض کرده و تبدیل به دو انسان کامل میشوند. با روشن شدن صحنه خاسب تمام فضای هراسی که موفق به خلقش شده بوده را از دست میدهد، ضمن آنکه طرح نیمه دوم نمایش هیچ توجیه زیباشناسانه نداشته و از نظر منطق روایت نیز سست بنیاد است. دو شخصیت تازه هنوز نشانههای ضعیفی از دو نیم تنه را با خود دارند و هریک هرازگاهی حرکاتی دال بر میل به بازگشت به اصالت خود بروز میدهند. اما این حرکات وضوح و رسایی نیمه نخست را ندارد و بیش از آنکه نمایانگر مفهوم مشخصی باشد حکایت از بیتکلیفی خالق اثر برای ادامه و حفظ یکپارچهگی فضایی است که خود در ابتدا خلق کرده بود.
پایان نمایش شاید تلاشی برای وصله کردن دو تکه ناجور نمایش به هم باشد. دیواری سیاه بر دو شخصیت رقصنده فرو میآید و آنها را از میان بر میدارد. این دو، که پیش از نابودی به توافقی نسبی رسیده بودند و در لحظات آخر دست در دست هم میرقصیدند، پیش از مرگ تنها با یک دست و یک پا با هم ارتباط برقرار میکنند.
جسارت خاسب در مقام کارگردان میتوانست در ادامه دادن فضای هراسانگیز تا حد به وحشت و سکته انداختن مخاطب ادامه داشته باشد ضمن آنکه تردید در استفاده از تاریکی مطلق یکی دیگر از حسرتهای مخاطب این اجرا خواهد بود چرا که روشنایی صحنه حتی به میزان کم آن از بار هیجان و تکنیک بسیار کاسته است. شاید بهتر بود خاسب نمایش را در همان فضایی غیرواقعی نیمه نخست به پایان میبرد تا اینکه بخواهد منطقی واقعی بر نمایش عجیبش بگذارد.
