Twelve years ago, in 1997, in less than six months people voted a candidate into office who was little known in society at large. Those few months were enough for them to size him up and to get to know him. The gains of {Mohammad Khatami}'s first administration was perhaps not so significant to the third generation of post-revolution Iranians; after all they were simple demands, but for my generation they were consequential. We still had the bitter taste of the years of repression and contraction under our tongues. The prescription of Freedom had been filled in such a rush as to be forgotten easily. We went through a period of terror. The only colors that could be seen in public were black, brown or dark blue. The air was stifling.
Suddenly, our hearts started to warm up. Our fears lessened. Tranquility showed it face to us. We had a smiling president to behold. We distanced ourselves from bitterness, violence and anger. Courage began to make a show. And there was something called hope in our hearts.
We were ordinary people whose demands were minimal. It was the story of life in its ordinariness through and through. We had left our ambitious demands for the future, for them to be met at a slower pace. We cherished the realization of our simple demands. We weren't politicians. We were ordinary people. Perhaps the reader would dismiss my arguments as "raw sentimentalism," but I was a small witness to a change in the nature of governance with the last election that put us at the end of a line whose end was nowhere in sight, a line that wouldn't move an inch. The new president promised a society filled with joy and happiness. There was agitation, disquiet and intensity in his delivery.
From its very inception, the presidential election of 2003 was doomed to bring ominous results. We, ordinary people, strove to prevent this from happening and we couldn't. Those who called for a radical change in the order of things disappeared from view and left hopelessness behind. When we shouted the name of the reformist candidate on the streets of Tehran, we weren't thinking of a single person but a huge wave. It was at nine o'clock on the night of the election that we learned of our defeat. On that night, tears washed our disbelief and anger.
Hopelessness has a way to creep in. You realize it when it has already done its job. A film director, a researcher and writer who become disinterested have lost hope. They flare up with the slightest provocation. They won't tolerate more insults.
When indifference sets in, one must become apprehensive. When childish achievements become norm, they re-appear as jokes in emails and among the public. With every joke the process of self-deprecation intensifies.
Close to four years have elapsed and we have burrowed into our cocoons more and more. We have become sadder. Writers wrote less. There were less literary awards to go around because nothing of significance appeared in bookstores. Many books were not given permission to publish and collected dust. Our cinema, which had at some point been prized for its distinguishing marks, didn't produce any important works. Trite comedies like The Outcasts I & II, make by a paramilitary member with a terrible reputation, broke all kinds of records at the box office while a well-respected director gathered all his anger and shouted it When We Are All Asleep. All those who were asleep never saw the film. Those who were champions of an alternative cinema went into hiding. This hopelessness slowly enveloped us. Hopelessness will not disappear when you have more films, TV series, and hackneyed comedies. Books are not bought if their quantity in print increases. Newspapers and magazines that had something significant to say fizzled out. And many other developments over the past four years that I won't have time to enumerate. Our voices have never been stifled completely. We are not living in a vacuum; we are just hanging in mid-air.
Twelve years have passed since the election of the smiling president. The Chinese calendar has a twelve-year cycle. I can only hope that our unpredictability as a nation can stop the runaway train of the dour president. We ordinary citizen have no passports to leave the country.
دوازده سال پیش، یعنی ۱۳۷۸، در مدت کمتر از شش ماه مردم به کسی رای دادن که کمترین شناخت ممکن را از او داشتند. همان چند ماه کافی بود تا براندازش کنند و بشناسندش. اتفاقاتی که در چهار سال اول ریاست جمهوری خاتمی افتاد شاید برای نسل سوم دندانگیر نبود و مطالبات ساده یک ملت به نظر میآمد، اما برای نسل من اتفاقی مهم بود. ما طعم گس اختناق را زیر زبان داشتیم و طومار آرزوی آزادی در زندگیمان بدجوری به سرعت پیچیده شده بود. جنگ دیده بودیم، ترس را حس کرده بودیم و در امواج رنگهای سیاه و قهوهای و سرمهای نفسمان گرفته بود.
ناگهان دلمان باز شد. ترسهایمان ریخت و صلح از آن دورها خودش را نشان میداد. خنده بر چهره آدم بزرگ سرزمین خود میدیدیم. از عبوسی و خشم و قهر کمی فاصله گرفتیم. شجاع شدیم و چیزی در دلمان بود به نام امید.
ما مردم عادی بودیم که مطالباتمان نه حداقلی بود و نه حداکثری. حکایتِ همیشه زندگی بود. مطالبات حداکثری را به منطق زمانه گذاشته بودیم تا آرامآرام گرفته شود و داشتیم هضم میکردیم آن حداقلیهایی را که دریغ شده بود. عالم ما عالم سیاست نبود، عالم زندگی بود. شاید کسی این گفتهها را با برچسب «سانتیمانتالیزم» رد کند. اما من شاهد کوچکی بودم که چگونه مطالبات حداکثری اقلیتی که نمیدانم عجول بودند یا پُر ادعا به زندگی تیپا زد و در طرفهالعینی همه با هم رفتیم ته صف، صفی که تکان نمیخورد و ما حتی نمیتوانستیم روی قلاب دستهای هم برویم و اول آن را ببینیم. صدایی میآمد که هیجان زده میخواست ما را شاد کند. وعده نشاط میداد.
انتخابات چهار سال پیش از همان روزهایی که کلید رقابتها خورد بغض در گلو میآورد. ما مردم عادی تمام تلاشمان را کردیم که این نشود و شد. چون حداکثریها رفتند و ناامیدی را در کوچهها جا گذاشتند. روزهایی که نام {معین} را در خیابانهای شهر فریاد میزدیم به یک نفر فکر نمیکردیم به یک موج بزرگ سبز و سفید و قرمز میاندیشیدیم. تلخی ناامیدی را ساعت نُه شب آن روز در خبر زودهنگام آمدن کسی که نشاید، مزمزه کردیم. آن شب بهت و بغض بر خشم غلبه کرد.
ناامیدی فرآیند خموشی است. وقتی متوجهاش میشوی که کار دارد از کار میگذرد. کارگردان، نویسنده و محققی که نازک دل شده ناامید است. خشم میگیرد به اندک سخن درشتی که میشنود. او نمیخواهد که بیش از این برانندش.
وقتی بیتفاوتی رخت انداخت باید نگران شد. وقتی دستاوردهایی که کودکانه برخی را شاد میکند بدل به جوکهای پیامکی میشود یعنی ما هم خودمان را تحقیر میکنیم. تحقیری که خشمگینمان کرده را با تحقیری دیگر پاسخ میدهیم. تف سربالا.
نزدیک به چهار سال گذشته و ما بیشتر و بیشتر در لاک خود رفتیم. غمگین شدیم. آنها که مینوشتند کم نوشتند، جایزههای ادبی که در سالهای اصلاحات پا گرفته بودند یکییکی تعطیل شد چون چیز چندان دندانگیری به کتابفروشیها نرفته بود و نمیرفت. کتابهای زیادی نمونههای نخستشان روی میز ممیزهای ارشاد خاک خورد. فیلمهایی ساخته شد که نه شانی به سینما داد و نه روی این سینمای ۱۰۰ ساله را سپید کرد. هجوی چون اخراجیهای ۱ و ۲ ساخته شد، تمجید شد و مردمانی که چیزی جز سینما برای تفریح نداشتند به جوکهای بیات ِ بد اجرای کارگردانی بد اخم و بد سابقه در توهین به مردم فروش هفت میلیاردی کرد. از آن سو، کارگردانی بهنام و هنرمندی پُرآوازه خشمش را در فیلمی انباشت و فریاد زد ما همه خوابیم. همه آنها که خواب بوند آن را ندیدند. فیلمهایی پُر فروش شدند که تا همین چندی پیش مبتذل نام میگرفتند. آنها که پیشروان سینمای متفاوت سالهای ابتذال بودند به انزوایی رفتند که سزاوارش نبودند. این ناامیدی آرامآرام ما را در خود پیچید. ناامیدی با تعداد زیاد سالنهای سینما، سریالهای پُرخرج، فیلمهای خندهدار ِ بیمحتواْ به امید بدل نمیشوند. کتاب در سبد خانوار ایرانی جا نمیگیرد از بس که تیراژش بالاست، البته حافظ و کتابهای کمک درسی و غیره را فاکتور بگیرید. تیراژ روزنامه و مجلههایی که میخواستیم کم شد و بسیار اتفاقات دیگر که این مقاله را تبدیل به طومار میکند. خیلی چیزها رفت یا اگر نرفت خزید به پستوهای تاریک. حتی سامیزدات ایرانی هم نداشتیم. در خفقان نبودیم و نیستیم، ما در خلا رها نیستیم، آویزانیم.
حالا دوازده سال گذشته. سالهای چینی هر دوازده سال تکرار میشوند. {مخملباف} با همه دوریاش از ما و اینجا به سادگی مثل آن روزهای ایرانی بودنش خوشحالم کرد. زبان سادهای داشت که ما هم بفهمیم باید برویم رأی بدهیم. دعوای {دولتآبادی} و {سروش} هم خوب بود و هم بد. دعوا یعنی عکسالعمل. یعنی بیتفاوتی تعطیل. اما ما ایرانیها هم ملتی هستیم. سالها به هم کاری نداریم و بعد جایی که نباید یقه هم را میگیریم.
خدا کند خصلت غیرقابل پیشبینیمان بزند بالا و نگذاریم قطارهای ترمزبریده راه بیافتند. ما مردم عادی پاسپورتی نداریم که جلای وطن کنیم.
